Free On Board (FOB) Nedir?

Free On Board yani FOB, uluslararası teslim şekillerinden biridir. “Gemi bordasında teslim” anlamına gelen Free On Board, tedarik zincirinde bir alıcı ya da satıcının taşınan mallardan sorumlu olduğunu tanımlayan bir sevkiyat terimi olma özelliğine sahiptir. Alıcılar ve satıcılar siparişlerin taşınmasında FOB şartlarını belirterek sahiplik, risk ve nakliye maliyetlerinin belirlenmesine katkıda bulunur.

İhracatta FOB teslim şekli, uluslararası tüm nakliye türleri için kullanılan ortak bir terim olarak tanımlanabilir. Gemi küpertesinde teslim ya da küpeştede teslim olarak da bilinen FOB, malı tedarik edecek olan kişinin ya da firmanın, tedarik ettiği malı nakliye yapacağı geminin güvertesine taşıdığı ana kadar olan tüm sorumluluğunu belirlediğinden son derece önemlidir.

Tedarikçinin malın alınacağı yerden limana kadar geçen süre boyunca yaptığı tüm masraflar, liman ve gümrük masrafları da aynı şekilde tedarikçi firmaya ya da kişiye ait olur. Malzeme nakliyesinin yapılacağı gemiye taşındıktan sonraki tüm masraflar ve sorumluluklar ise yalnızca müşteriye ait olur.

FOB Teslimde Dikkat Edilmesi Gerekenler

FOB yani Free On Board, uluslararası ticarette sıklıkla kullanılan bir taşıma terimidir. Malın satıcı tarafından belirtilen bir limanda ya da yük gemisinde, alıcının sorumluluğuna geçtiğini gösterir. FOB teslimde dikkat edilmesi gereken bazı noktalar aşağıda sıralanmıştır:

• FOB teslimde malın teslimi için belirli bir liman ya da yük gemisi belirlenmelidir. Satıcı ve alıcı arasında bu teslim yerini net bir şekilde belirlemek çok önemlidir.
• FOB teslimde malın sigortasını alıcı yapmak zorunluluğundadır. Ancak, alıcı ve satıcı arasında navlun masraflarını kimin ödeyeceğini belirleyen bir anlaşma yapılması gerekir.
• FOB teslimde malın sigortalanması alıcının sorumluluğunda olduğundan, alıcının malın güvenliğini sağlamak için gerekli sigorta düzenlemelerini yapması zorunludur. Bunun için sigorta masraflarının ve kapsamının detaylı bir şekilde belirlendiği bir anlaşma yapılması gerekir.
• FOB teslimde, malın limanda ya da yük gemisinde teslim alınma sorumluluğu da alıcıya aittir. Alıcı bu nedenle gümrük işlemlerini takip ederek gerekli belgeleri düzenlemeli ve malın gümrük süreçlerini eksiksiz bir şekilde tamamlamalıdır.
• Alıcı malı teslim aldığında mutlaka malların fiziksel durumunu kontrol etmelidir. Hasarlı ya da eksik bir mal tespit edilmesi halinde bu durum hemen satıcıya bildirilmeli ve gerekli adımların atılması ihmal edilmemelidir.
• FOB teslim aynı zamanda uluslararası ticarete ilişkin belirli düzenlemelere tabidir. İhracat ve ithalat düzenlemelerine uyulması, gerekli belgelerin düzenlenmesi, ilgili vergi ve gümrük prosedürlerinin titizlikle takip edilmesi önemlidir.
• FOB teslim şartları temelde satıcı ve alıcı arasında yapılan anlaşmaya dayanır. Bu doğrultuda, her iki taraf da anlaşmanın detaylarını açıkça belirlemeli ve bu detayları yazılı olarak kaydedilmelidir.

FOB’da Satıcının Yükümlülükleri

• İhracatçı malları, ithalatçıyla yaptığı uluslararası satış sözleşmesine uygun olarak hazırlamalıdır.
• Mallar, daha önceden belirlenen limanda ve yine önceden belirlenen tarihte, ithalatçının rezervasyon yaptığı gemiye yüklenir.
• İhracatçı, ihracat ile ilgili gümrük işlemlerini organize ederek gümrük masraflarının ödemesini gerçekleştirir.
• İhracatçı iç nakliye bedelini ve liman masraflarını ödeme yükümlülüğüne sahiptir.
• İhracatçı, ihracat hizmetine konu olan malları gemiye yükler. Daha sonra ithalatçıya yükleme yapıldığını bildirerek evrakları gönderir.
• Malların gemiye yüklenmesine kadar olan süreçte ortaya çıkabilecek olan hasarlar v riskler ihracatçının sorumlulukları arasında yer alır.

FOB’da Alıcının Yükümlülükleri

• İthalatçının, ihracatçıyla yaptığı sözleşmenin bedelini ödemesi gerekir.
• Ayrıca ithalatçı; yükleme yapılacak geminin adını, yükleme tarihini ve yükleme noktasını ihracatçıya belirli bir süre önce bildirmekle yükümlüdür.
• İthalatçı ithalatla ilgili gümrük işlemlerini tamamlayarak gümrük vergilerinin ödemesini gerçekleştirir.
• İthalatçı, nakliyeciyle anlaştığı navlun bedelinin ödemesini yapar.
• Konteyner rezervasyonunu gerçekleştirir.
• Mallar yükleme limanından gemiye yüklendikten sonra malla ilgili tüm masraflar ve riskler alıcının sorumluluğuna geçer.

FOB Teslim Şekli Nasıl Uygulanır?

FOB, sevkiyat siparişleri için öne çıkan ve sözleşme genelinde kullanılan teslimatın yerini, zamanını ve ödemeyi aktararak uluslararası nakliye türleri arasında dikkat çeken bir teslimat şeklidir. Masrafların hangi taraf tarafından karşılanacağını aktaran FOB’un şartları, alıcı ve satıcı arasındaki alışverişte önemlidir. Alıcı ve satıcı FOB statüsü sayesinde bir mülkiyet belirler.

Tarafların her birinin amacı malların satıcıya sorunsuz bir şekilde transfer edilmesini sağlamaktır. Transfer işlemlerinin yerel ya da uluslararası düzeyde gerçekleşmiş olması dışında, FOB koşulları farklı maliyetlerden etkilenebilir. Sigorta maliyeti, nakliye ve envanter maliyeti bu süreçte öne çıkan seçenekler olarak sıralanabilir.

Alıcı taraf satın aldığı ürünleri, sevkiyat başladığı zaman alır ve satıcının sorumluluğu ürünlerin yüklenmesiyle birlikte biter. Malların varış noktasına zamanında ve tamamen hasarsız bir şekilde ulaştırılması sorumluluğu ise alıcıya aittir.

FOB destination içerisinde satıcı malları mülkiyetinde tutar. Mallar nihai varış noktasına erişene dek ürünlerin tümünden sorumlu olur. Kayıp ve hasarlı ürünler söz konusu olduğunda ise bu malların değişimi gerçekleşir. Uluslararası gönderilerde ise şirketlerin sözleşmelere uygun bir şekilde hareket etmesi zorunludur. Bu nedenle, sözleşme içinde hükümler oluşturulmalı ve ana hatlarıyla detaylar belirlenmelidir.